W sytuacji, gdy nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie takie zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie ojcostwa albo na mocy orzeczenia sądu.

Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna.

Oświadczenie w sprawie uznania dziecka złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego będzie więc miało miejsce, gdy mężczyzna będzie poczuwać się i nie będzie mieć wątpliwości co do swego ojcostwa, zwykle więc z tej formy uznania dziecka korzystają osoby będące w związkach partnerskich. W sytuacji jednakże, gdy ojciec dziecka nie chce uznać, wówczas ustalenie ojcostwa może nastąpić na drodze postępowania sądowego.

Powództwo o ustalenie ojcostwa wytoczyć należy przed właściwy sąd rejonowy, a więc przed sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej, czyli dziecka, bądź przed sąd w którego  okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. Z powództwem o ustalenie ojcostwa może wystąpić  dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka, osoby te posiadają więc legitymację czynną w sprawie o ustalenie ojcostwa.

Zgodnie zaś ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, które zostało wyrażone w postanowieniu z dnia 18 lutego 1969 r., sygn. akt: III CRN 423/68, matka może dochodzić sądowego ustalenia ojcostwa, choćby pozbawiona była władzy rodzicielskiej i choćby sprzeciwiał się temu opiekun dziecka. Jednakże matka ani domniemany ojciec nie mogą wystąpić z takim żądaniem po śmierci dziecka lub po osiągnięciu przez nie pełnoletności. Dziecko albo matka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje – przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. Domniemany ojciec dziecka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a gdy matka nie żyje – przeciwko dziecku. Uprawnionym do wystąpienia z powództwem o ustalenie ojcostwa jest również prokurator.

W toku procesu o ustalenie ojcostwa obowiązkiem sądu będzie więc ustalenie czy domniemany ojciec jest ojcem dziecka, ciężar dowodowy spoczywa zaś na tej stronie, która z danego faktu wywodzi skutki prawne, czyli tak jak w każdym innym postępowaniu, to strona powodowa musi udowodnić, iż ojcem dziecka jest dany mężczyzna.

Ustalenie ojcostwa może więc nastąpić w oparciu o zeznania świadków, którzy potwierdzą intymne relacje łączące domniemanego ojca z matką dziecka oraz to jak długo one trwały, z uwagi jednakże, iż sprawy o ustalenie ojcostwa są niezwykle ważne dla stron takiego postępowania, gdyż dotykają bardzo wrażliwej materii, sąd zwykle decyduje o przeprowadzeniu odpowiednich badań, których wyniki są niemal pewne, aby potwierdzić ojcostwo danego mężczyzny, co oczywiście nie zwalnia sądu z przeprowadzenia innych powołanych dowodów oraz uwzględnieniu ich podczas wyrokowania.

Decydując się na sądowe ustalenie ojcostwa pamiętać jednak należy, iż proces ten nieco różni się od innych postępowań. W sprawie o ustalenie ojcostwa sąd przede wszystkim nie może oprzeć swego rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych, konieczne zatem jest przeprowadzenie postępowania dowodowego.

Rozprawa odbywa się bez względu na stawiennictwo stron, a sąd ma ponadto możliwość skazania na grzywnę strony wezwanej do osobistego stawiennictwa, nie może jednakże nakazać jej przymusowego sprowadzenia do sądu. Sąd może również zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją i wychowują się dzieci stron. Ponadto, nie jest dopuszczalne powództwo wzajemne, a także w czasie trwania procesu o ustalenie ojcostwa nie może być wszczęta odrębna sprawa o ustalenie ojcostwa.

W konsekwencji sądowego ustalenia ojcostwa powstaje stosunek prawny ojcostwa. Prawomocny wyrok uwzględniający powództwo według powszechnie przyjętego poglądu doktryny jest skuteczny ex tunc, tj. od chwili urodzenia się dziecka, niekiedy zaś nawet od chwili poczęcia dziecka. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku powstają więc wzajemne obowiązki alimentacyjne między osobami, których więzy pokrewieństwa zostały ustalone. W praktyce oznacza to więc powstanie obowiązku alimentacyjnego ojca w stosunku do dziecka. Ze względu na skutek wsteczny sądowego ustalenia ojcostwa dziecko może dochodzić od ojca zaległych roszczeń alimentacyjnych za okres poprzedzający uznanie.

Jak ustalić ojcostwo krok po kroku

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *