Darowizna jest umową na podstawie której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku, a więc jest to umowa umożliwiająca dokonywanie przysporzeń majątkowych bez ekwiwalentu. Darowizna na rzecz osoby pozostającej w związku małżeńskim, co do zasady, powoduje, że powiększeniu ulegnie jedynie majątek osobisty małżonka obdarowanego, jeśli jednak darczyńca zastrzeże, iż przedmiot darowizny ma wejść do majątku objętego wspólnością ustawową małżonków, wówczas nie jest potrzebne przyjęcie darowizny przez drugiego małżonka, aby taki skutek powstał.

Niezależnie więc od tego czy osoba obdarowana pozostaje w chwili dokonania darowizny w związku małżeńskim, czy też jest stanu wolnego, o tym do jakiego majątku, osobistego czy wspólnego, trafi przedmiot darowizny zależy od woli samego darczyńcy. Darczyńca darowiznę może oczywiście odwołać, pamiętać jednakże należy, iż przesłanki odwołania darowizny są różne w zależności od tego czy darowizna została wykonana, czy też nie.

I tak, darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Jeśli zaś odwołanie ma nastąpić w zakresie darowizny już wykonanej, a zwykle takie darowizny są odwoływane, to darczyńca może odwołać taką darowiznę jednakże jedynie wówczas, gdy obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

W przypadku więc odwołania darowizny wykonanej, która została dokonana na rzecz obojga małżonków, lecz rażąco niewdzięczny był tylko jeden z małżonków, pojawia się pytanie czy taką darowiznę w ogóle można odwołać, a jeśli tak, to jakie to odwołanie będzie mieć konsekwencje względem drugiego małżonka i w zakresie zwrotu przedmiotu darowizny?

Nad wskazaną kwestią kilkukrotnie pochylał się Sąd Najwyższy, a wydane w tym przedmiocie wyroki i uchwały jednoznacznie wskazując, iż okoliczność, że darowizna została dokonana na rzecz obojga małżonków i że przedmiot darowizny wszedł do ich majątku wspólnego, nie stoi na przeszkodzie odwołania darowizny w stosunku tylko do jednego małżonka. Ponadto, odwołanie darowizny z powodu niewdzięczności może być dokonane również w stosunku do tego z małżonków, który nie brał udziału w zawarciu umowy darowizny.

Przyjęcie odmiennego od zaprezentowanego stanowiska prowadziłoby bowiem do akceptacji poglądu, że dopiero rażąca niewdzięczność obojga małżonków upoważniałaby darczyńcę do odwołania darowizny, co zaś skutkowałoby pozbawieniem darczyńcy ustawowego prawa do odwołania darowizny, gdy spotka się on z rażąco niewłaściwym postępowaniem osoby, na rzecz której dokonał przysporzenia, czym zostałby zmuszony do dalszego znoszenia uciążliwego dla niego postępowania jednego z małżonków. Ponadto, przyjęcie poglądu, że skutki rażącej niewdzięczności jednego z małżonków ponosiłby również bez uzasadnionej przyczyny drugi małżonek, nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach.

Natomiast na temat zwrotu przedmiotu darowizny odwołanej w stosunku tylko do jednego małżonka, Sąd Najwyższy wypowiadał się już w Uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej podjętej w dniu 28 września 1978 r., sygn. akt: III CZP 15/79, w której wskazano, iż „W razie odwołania darowizny w stosunku do jednego z małżonków rzecz darowana staje się przedmiotem współwłasności obojga małżonków w częściach równych, a darczyńca może żądać przeniesienia na niego udziału należącego do małżonka, w stosunku do którego darowiznę odwołał, gdyby zaś nie było to możliwe – zwrotu wartości tego udziału (art. 405 KC)”. W uzasadnieniu przytoczonej uchwały zwrócono natomiast uwagę na fakt, że „skuteczne odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego uchyla dotychczasowy stosunek prawny, a po stronie obdarowanego powstaje obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 898 § 2 w zw. z art. 405 i nast. KC). Odwołanie darowizny ma zatem na celu pozbawienie umowy jej skutków prawnych i powrót do stanu poprzedniego. Ten sam cel występuje także w przypadku odwołania darowizny, gdy przedmiot darowizny został z woli stron umowy objęty wspólnością majątkową”. Twierdzenia zawarte w powyższej uchwale uznać oczywiście należy za wciąż aktualne, co podziela m.in. Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt: III CZP 72/15, w której potwierdzono zaprezentowane blisko czterdzieści lat temu stanowisko.

Odwołanie darowizny wobec jednego z małżonków

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *